Þakkir og hugleiðingar í kjölfar kosninga

Mig langar til að færa öllum þeim er veittu  mér stuðning í þessu brölti mínu í framboði til stjórnlagaþings kærar þakkir fyrir.  Eftir að hafa skoðað öll gögn og fylgst með umræðu í kjölfar kosninganna vil ég einungis segja að mér sýnist sú flókna talningaaðferð sem notuð er hér koma fram með þá niðurstöðu sem sanngjörnust er m.v. úrslitin hvernig sem á mál er litið.  Mér sýnist aðrar aðferðir sem notaðar hafa verið í gegn um tíðina ekki geta skilað niðurstöðu sem endurspeglar betur vilja kjósenda. Ég óska því kjörnum fulltrúum á stjórnlagaþing til hamingju með kosninguna og óska þeim velfarnaðar í störfum sínum.
Það er eitt atriði sem mér finnst vert að benda á í ljósi umræðna um það að stjórnlagaþing hafi ekki mikið vægi þegar horft er til dræmrar kosningaþátttöku.  Það er einfaldlega svo í lýðræðissamfélagi eins og okkar að þeir sem ekki nýta atkvæðisrétt sinn í kosningum eru með því að veita þeim sem það gera umboð sitt til að fara með þetta vald.  M.ö.o. þeir sem ekki nýta sér þennan rétt sinn geta ekki komið eftir á og nöldrað yfir  því að stjórnlagaþingið sé ekki  með það atkvæðavægi á bak við sig sem það þarf til að framfylgja verkefni sínu. Þeir einfaldlega fólu þeim sem sýndu málinu áhuga og fylgdust með það vald að kjósa rétta fólkið til verka.
Ég óska nýkjörnu stjórnlagaþingi velfarnaðar í störfum sínum og hef fulla trú á að það fólk sem þingið skipa geti unnið það verðuga verk að "fanga vilja þjóðarinnar" og semja stjórnlagafrumvarp sem fær hljómgrunn hjá þjóðinni og Alþingi.
Mig langar svo í lokin að vísa til greinar eftir meðframbjóðanda sem lýsir á skemmtilegan hátt upplifun af framboði til stjórnlagaþingsins sem ég hygg að lýsi um margt upplifun okkar margra annarra sem tókum þátt.

Upplifun Agnars - grein frambjóðanda til stjórnlagaþings

Hafið það svo öll sem allra best um ókomna tíð.

Ágætu kjósendur!! Gleymum ekki hvert verkefni stjórnlagaþings er og kjósum í samræmi við það !

Nú er kjördagur að nálgast og stóra stundin að renna upp.  Í mínum huga er mikilvægast þegar hér er komið að hætta að takast á um einstök áhersluatriði sem fólk vill að séu inni í nýrri stjórnarskrá eða atriði sem menn telji að eigi þar ekki heima.  Það sem ég tel að við þurfum að einbeita okkur að NÚNA er að vinna ötullega að því að ná sem allra mestri kjörsókn til þess að þessi merkilega lýðræðislega tilraun heppnist sem best.  

Það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því hve í raun er verið að færa kjósendum mikið  tækifæri til að hafa áhrif á gang mála við þá uppbyggingu samfélags okkar sem framundan er. 

Ég hef bent ítrekað á þá staðreynd að stjórnlagaþingi eru nokkuð fastar skorður settar í verkefni sínu. Í því sambandi leyfi ég hér með að vitna í skrif mín í fyrstu greininni sem ég setti fram vegna framboðs míns:

"Stjórnlagaþingið ber þá miklu ábyrgð á herðum að koma sér saman um tillögu að nýrri stjórnarskrá okkar sem eiga að verða okkar grundvallarlög til langrar framtíðar. Örnámskeiðið sem ég sótti og haldið var á vegum Háskólans í Reykjavík fyrir nokkru og fundur í Menningarhúsinu Hofi á Akureyri hafa skotið stoðum undir þá sýn sem ég hafði á það hvernig stjórnlagaþingið á að nálgast þetta mikilvæga verkefni. Lögin um Stjórnlagaþing og skipulag þess segir ekki nema að hluta til um verkefnið því sú staðreynd að stjórnarskrárfrumvarp þarf að samþykkja tvisvar af Alþingi til að ná fram að ganga setur Stjórnlagaþingi ákveðnar skorður sem þarf að hafa í huga. Auk þess má búast við að þjóðaratkvæðagreiðsla muni einnig koma til því ég vænti þess að tillaga þar um komi frá Stjórnlagaþingi til Alþingis. Það er auðvitað nauðsynlegt að þjóðin staðfesti nýja stjórnarskrá lýðveldisins beint í þjóðaratkvæðagreiðslu og að öðruvísi fáist hún ekki staðfest.

Af ofangreindum ástæðum þarf Stjórnlagaþing að endurspegla þjóðarvilja í þessu verkefni sínu og hefur því ekki svigrúm til róttækra umbyltinga á grunngildum stjórnarskrárinnar nema að því marki sem ljóst er að þjóðin og Alþingi vill.  Viðfangsefnið er ekki lítilvægara vegna þessa, þvert á móti er það afar verðugt verkefni að freista þess að ná fram skýrri tillögu að nýrri stjórnarskrá sem fær hljómgrunn meðal þjóðarinnar og Alþingis. Það er hins vegar jafn ljóst að ýmsar hugmyndir sem fram hafa verið settar um mjög róttækar breytingar á einstökum ákvæðum stjórnarskrár og eru þess eðlis að um grundvallarbreytingar er að ræða er ólíklegt að náist um samstaða á Stjórnlagaþingi og því mikilvægt að einbeita sér að því verkefni að ná fram nauðsynlegum breytingum og lagfæringum sem leiði til raunverulegs ábata fyrir samfélag okkar og treysti þau grunnlög sem við þurfum nauðsynlega að eiga til að tryggja mannréttindi og endurreisa okkur sem þjóð með skýra þjóðarsál að nýju eftir hremmingar undanfarinna ára."

Það er því mikilvægt að festast ekki í því að horfa á einstaka áherslupunkta frambjóðenda en skoða fremur hvort þeir hafi jákvæða sýn á störf stjórnlagaþingsins, þ.e.hafii raunverulegan vilja til að vinna að því með samþingmönnum sínum, burtséð frá einstökum eigin áhersluatriðum, að semja og leggja fram tillögu að stjórnlagafrumvarpi sem nái utan um vilja meirihluta þjóðarinnar og því líklegt til að hljóta hljómgrunn hjá henni.  Erfitt yrði fyrir Alþingi að hafna slíkri tillögu.

Ég treysti því að þjóðinni takist að velja inn á stjórnlagaþing breiðan hóp fólks sem hefur þessa jákvæðu sýn á störf þingsins sem ég nefni hér að ofan.  Þá skipta einstök áhersluatriði ekki máli og menn taka einfaldlega höndum saman um þá vinnu sem ég kallaði í einum pistla minna "að fanga þjóðarviljann".  Það er það eina sem    skiptir máli í stöðunni.  Við þurfum gott fólk á þingið sem endurspeglar þjóðfélagið nokkuð vel og er líklegt til að vinna að heildarsátt um tillögu að stjórnlagafrumvarpi sem fær hljómgrunn hjá þóðinni og hún getur fylkt ser um. Og það burtséð frá áhersluatriðum einstakra þingmanna sem geta verið mismunandi á ýmsa lund.

Höfum því í huga þegar við veljum okkar frambjóðendur:

• Ekki einblýna á einstök áhersluatriði, heldur skoða hvort komi fram vilji til samstarfs um raunverulegt verkefni þingsins og hvort frambjóðendur lýsi vilja til að skoða með opnum hug hugmyndir annarra.
• Reyna að ná fram með vali sínu lista sem hefur breiða skírskotun, þ.e. endurspegli íslenskt samfélag í dag eins og kostur er.
• Síðast en ekki síst, hvetja samborgara sína duglega til að fara líka á kjörstað og KJÓSA.

Ég er reiðubúinn til að takast á við það verkefni með góðum hópi fólks að freista þess að smíða tillögu að nýrri stjórnarskrá sem fengi hljómgrunn hjá þjóð og Alþingi.

Hversu mikilvægt er að kjörsókn verði góð?

Ég hef orðið var við það að sumir ætla sér ekki að kjósa vegna einhverra undarlegra forsenda sem ég næ ekki alveg að átta mig á. Það vita allir sem hafa verið að fylgjast með að stjórnlagaþingið er aðeins ráðgefandi þing fyrir Alþingi ætlað að ná utan um það sem þjóðin vill sjá í stjórnarskrá sinni og semja stjórnlagafrumvarp sem kristallar þann vilja. Það er síðan Alþingis að afgreiða slíkt stjórnlagafrumvarp og samkvæmt gildandi stjórnarskrá þarf það að samþykkjast af Alþingi tvisvar óbreytt til að taka gildi, þ.e. af tveimur þingum með kosningum á milli. Það er augljóst að stjórnlagaþingið sem slíkt hefur ekki völd eins og Alþingi og ef ekki tekst að semja stjórnlagafrumvarp sem fær hljómgrunn meðal þjóðar, þá einfaldlega nær stjórnlagafrumvarpið ekki fram að ganga. Þess vegna er svo mikilvægt að fólk nýti atkvæðisrétt sinn núna og velji fólk sem það treystir til að semja stjórnlagafrumvarp sem fær hljómgrunn hjá þjóðinni.  

Ég veit að flestir munu ná því að sjá heildarmyndina og átta sig á mikilvægi þess að kjósa í þessum kosningum. Ef kosningaþátttaka verður góð og á þingið sest fólk sem getur útfært grunnlög okkar, nýja stjórnarskrá, þannig að hún verði betri rammi en sú ágæta stjórnarskrá sem við eigum í dag, utan um störf löggjafans og aðra þætti stjórnskipunar okkar, þá er markmiðinu náð.  Þjóðinni hefur ekki áður verið gefið svona tækifæri. Það verður erfitt að hafna stjórnlagafrumvarpi sem augljóst er að hefur náð hljómgrunni meðal þjóðarinnar og þetta er okkar tækifæri til að hafa áhrif á það án þess að hefðbundnir stjórnmálaflokkar séu að hamla verkinu eins og í raun hefur verið staðan í allri umfjöllun um endurbætur á okkar ágætu stjórnarskrá frá lýðveldisstofnun. Það vita allir að þörf er á "uppfærslu á stjórnarskránni" og við VERÐUM að nýta okkur það tækifæri sem okkur er nú gefið til að hafa áhrif á það verk. Stjórnarskráin inniheldur grunnlög þjóðarinnar og það á að vera þjóðin sem segir þeim sem hún felur stjórn landsins á hverjum tíma hvernig ramma þeir eigi að starfa innan.

Tökum því öll höndum saman, sýnum hvað í  okkur býr og kjósum á kjördag, ... eða utankjörfundar fyrr ef fólki hugnast það betur!!  Aðalatriðið er að við kjósum og gerum með því okkar besta til þess að láta þessa tilraun takast. Verði kosningaþátttaka góð fær stjórnlagaþingið meira vægi og þann drifkraft sem það þarf til að fanga vilja þjóðarinnar og móta í nýju stjórnlagafrumvarpi. Fái stjórnlagaþingið þetta vægi eru meiri líkur en minni til þess að stjórnlagafrumvarp það er frá því kemur endurspegli skýrt vilja þjóðarinnar og þannig tekst okkur ætlunarverkið.  Því stjórnlagafrumvarpi getur Alþingi ekki hafnað. 

Eigum við sem kjósendur að láta það spyrjast um okkur að við tuðum bara úti í horni og látum þetta tækifæri ganga okkur úr greipum? Það má ekki gerast!
KJÓSUM ÖLL!!!

http://kjostu.org/

"Að fanga þjóðarvilja" - er það ekki málið?

Ég hef í samtölum við fólk í aðdraganda kosninganna til Stjórnlagaþingsins lagt áherslu á það sem ég segi í viðtali því sem birtist við mig í Feyki í byrjun nóvember og í grein minni: "Hvernig á Stjórnlagaþing að vinna - hvernig fólk viljum við fá þar inn?" að þó mikilvægt sé að við, frambjóðendur til þingsins, látum í ljósi áherslur okkar á ýmsum atriðum sem lúta að stjórnarskránni og mögulegum breytingum á henni, þá megi kjósendur ekki falla í þá gryfju að velja einungis frambjóðendur sem hafi skýrar áherslur varðandi eitthvað eitt atriði eða fá sem menn vilji helst sjá koma inn í nýja stjórnarskrá.  Það er einfaldlega ekki skynsamlegt sjónarhorn þegar horft er til þess að kæmist Stjórnlagaþing að niðurstöðu sem leiddi til framlagningar tillögu að stjórnlagafrumvarpi sem boðaði róttækar breytingar á gildandi stjórnarskrá án þess að þær breytingar ættu hljómgrunn meðal þjóðarinnar næði slíkt stjórnlagafrumvarp ekki fram að ganga. Þá væri verr af stað farið en heima setið.  Það er því að mínu viti mikilvægast að horfa til þess, nú þegar dregur að kosningum, að til þingsins veljist fólk sem getur tekið höndum saman um það verkefni sem ég hef kallað; "að fanga þjóðarviljann".  Það er að segja gott og grandvart fólk sem hefur, vegna reynslu sinnar, þekkingar og/eða áherslna sinna heilt yfir, þá sýn og markmið sem sýnt er að geti hjálpað við þá vinnu að semja tillögu að nýrri stjórnarskrá sem nær fram þeim áherslum sem meirihluti þjóðarinnar vill sjá í grunnlögum sínum til langrar framtíðar.  Það er því ekki mikilvægast að rýna í einstakar áherslur frambjóðenda á einangruðum þáttum stjórnarskrár, heldur frekar skoða hvernig sýn frambjóðendur hafa á það hvers konar þjóðfélagmynd þeir vilji sjá þróast í landinu okkar og hvernig þeir sjá fyrir sér þá vinnu sem framundan er á Stjórnlagaþingi og hvernig nálgun þess á að vera á verkefninu. Það er m.ö.o. mikilvægast að mínu viti að til starfa á Stjórnlagaþingi veljist fólk sem saman myndi hóp sem séu eins nálægt því og komist verður að vera þverskurður íslenskrar þjóðar. Það er því ekkert verra að til þings komi fólk sem hefur ólíkar áherslur hvað einstaka þætti stjórnarskrár varðar ef sýnt þykir að það sé á leið til þings til þess að vinna með samþingmönnum sínum að því mikilvæga verkefni að semja stjórnlagafrumvarp sem fær hljómgrunn meðal þjóðarinnar.  Stjórnlagaþingsins æsta hlutverk er sem sagt að "fanga þjóðarviljann" og semja grunnlög þjóðarinnar í þeim anda sem meirihluti hennar vill. Og hvernig gerum við það?  Jú, í fyrsta lagi þurfum við að vera jákvæð fyrir því fyrirfram að skoða hugmyndir annarra um ólík efni og beygja okkur fyrir vilja meirihlutans þrátt fyrir að hafa kannski aðrar áherslur sjálf varðandi þau atriði sem um ræðir.  Það er því mikilvægt að velja frambjóðendur til starfa á þinginu sem hafa víðsýni og jákvæðni að leiðarljósi og eru fremur að horfa á heildarmyndina en velta sér upp úr og beita sér eindregið fyrir einhverju einu áhersluatriði eða fáum og telja annað er lýtur að stjórnarskrárvinnunni ekki skipta miklu máli.  Mikilvægt er fyrir okkur í þessu sambandi að skoða vel þær áherslur sem Þjóðfundurinn kom fram með og ígrunda gaumgæfilega niðurstöður hans.  Ef farið er inn á eftirfarandi tengil sjást með einföldum og skilmerkilegum  hætti áherslur Þjóðfundarins:

http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Inntak-Thjodfundar-2010.swf

Ísland, friður og hernaður

Svar mitt við fyrirspurn frá Hirti Smárasyni

Sæll Hjörtur og þakka þér fyrir áskorunina. 

Það er einfalt fyrir mig að svara þessu þar sem ég get heilshugar tekið undir með þér hvað þessar vangaveltur varðar.  Ég hef verið einlægur friðarsinni síðan ég  komst til vits og ára og reyndar töluvert lengur því hver fæðist inn í þennan stríðshrjáða heim með það að markmiði að eiga í illdeilum við náungann?  Ég vil í þessu sambandi vísa til þess sem ég hef skrifað um sýn mína á það hvernig stjórnlagaþing á að vinna því það er fyrst og fremst á grunni samvinnu þeirra sem á þingið setjast hvernig til tekst við það vandasama verkefni að smíða stjórnarskrárfrumvarp sem fær hljómgrunn hjá þingi og þjóð.  Sá hópur þarf að endurspegla þjóðfélagið eins og kostur er og það er algjörlega ljóst í mínum huga að þinginu tekst ekki að klára sig af þessu verkefni nema það nái að hlusta eftir púlsinum úti í samfélaginu og ná utan um verkefnið á grunni vilja þjóðarinnar. 

  

Ég segi í mínum skrifum að fyrsta grein stjórnarskrárinnar eigi að ná í sem stystu máli í greinargóðri meginlýsingu utan um það hvers konar samfélag þjóðin vill að við byggjum og lifum við í okkar litla landi. Þ.e. marki ef svo má að orði komast, með skýrum hætti hvernig þjóðfélag við ætlum okkur að vera, til frambúðar um langt árabil. Hún þarf að vera það afgerandi að þessu leyti að hún marki línurnar hvað aðra kafla stjórnarskrárinnar varðar.  Ég nefni það síðan að skýr mannréttindakafli eigi að koma í beinu framhaldi af þessu fyrsta ákvæði hennar og vera fyrsti kafli nýrrar stjórnarskrár. Með því gefur þjóðin út yfirlýsingu um það með sínum grunnlögum, hvernig þjóðfélagsuppbyggingin á að vera og mótaður er sá rammi sem löggjafarvaldið, framkvæmdavaldið og dómstólar mega starfa innnan. 

  

Í mannréttindakafla stjórnarskrár íslensku þjóðarinnar verða að mínu mati að vera mjög skýr ákvæði sem tryggja, eins vel  og nokkurn tíma er hægt að trygga, að þjóðfélagsþegnarnir séu kyrfilega varðir til frambúðar og mannréttindaákvæði fram sett á þann máta að ekki fari milli mála hvað átt er við.  Ef við horfum þá á þessa sýn að stjórnarskráin byggist upp út frá mannréttindakaflanum og að hann leggi línur um það sem á eftir kemur, þá er það mitt mat að inni þurfi að vera ákvæði sem taki á afstöðu okkar sem þjóðar til þess hvar við staðsetjum okkur að þessu leyti, þ.e. marki það skýrt í okkar grunnlögum að við sem þjóð ætlum okkur ekki að vera þátttakendur í stríði eða hernaði hvers konar og viljum að út á við og inn á við fari það ekki á milli mála.  Mitt mat er því að í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði á þessum nótum og líst vel á orðalag þitt. Mun ég styðja það heilshugar ef ég verð þess heiðurs aðnjótandi að verða valinn til setu á stjórnlagaþingi.  

  

Ég vil í lok þessara vangaveltna þó aftur vísa til þeirrar ábyrgðar sem þeir bera sem veljast til þingsetu sem liggur fyrst og fremst í því að móta tillögu að stjórnlagafrumvarpi sem er byggð er á vilja þjóðarinnar og því að öðrum kosti nær stjórnlagafrumvarp aldrei fram að ganga.  Ég hef hins vegar þá trú að íslenska þjóðin vilji sjá í sinni stjórnarskrá ákvæði sem þetta. 

Og í lokin.  Gangi þér vel í þinni baráttu og vonandi náum við að vinna saman á stjórnlagaþingi að því verðuga verkefni að móta tillögu að nýrri stjórnarskrá.

Tengill á grein Hjartar:

http://www.facebook.com/l.php?u=http%3A%2F%2Fwww.marketingsafari.org%2Fstjornlagathing%2F2010%2F10%2F%25C3%25A1kv%25C3%25A6%25C3%25B0i-%25C3%25AD-stj%25C3%25B3rnarskr%25C3%25A1-um-%25C3%25ADsland-fri%25C3%25B0-og-herna%25C3%25B0.html&h=858a5 

Mannréttindi - erindi frá Samtökunum '78 svarað

Erindi barst mér frá Samtökunum ´78 og fer svar mitt við því hér að neðan.  Ég hef fellt spurningar þeirra inn í umfjöllun mína um efnið til glöggvunar:

Ágæta forsvarsfólk Samtakanna 78

Þó að sá listi sé alls ekki tæmandi, þá kemur afstaða mín til 2. spurningar ykkar mjög skýrt fram í svari mínu við samskonar spurningu á DV.is  því þeirri spurningu er varpað upp þar.  Svar mitt við spurningu fréttamiðilsins sem hljóðar svo: „Ertu hlynnt(ur) eða andvíg(ur) því að tryggja jafnrétti óháð kynhneigð í stjórnarskrá?   er mjög afgerandi því ég kveðst vera því: „Mjög hlynntur“ 

Til að mín sjónarmið séu alveg ljós skal ég svara spurningum ykkar samviskusamlega svo það fari ekkert á milli mála hvar ég stend þegar kemur að þessari umræðu.  Mér er það ljúft því ég legg höfuðáherslu á að mannréttindakafli stjórnarskrár sé sá mikilvægasti af öllu því sem í okkar grunnlögum stendur.  

1)      Hver eru viðhorf þín til hinsegin fólks (Hommar, Lesbíur, tvíkynhneigðir og transgender)?

Ég hef sömu viðhorf til alls fólks í okkar ágæta samfélagi og dreg fólk ekki í dilka eftir því hvaða skoðanir það hefur eða hvernig kynstofni það tilheyrir eða hvernig kynhneigð þess er.  Ég fagna innilega öllum áföngum og sigrum þegar tekst að auka réttindi hópa fólks eða einstaklinga sem ekki hafa notið jafnréttis á við aðra þegna í okkar samfélagi og öðrum samfélögum og hef alla tíð gert. Við höfum tekið stór skref í jafnréttisátt en betur má ef duga skal. Ég tel að við eigum öll að vera jöfn fyrir lögum og tel að stjórnarskráin, okkar grunnlög, verði að tryggja það eins og kostur er.

2)      Hvað munt þú gera ef sú hugmynd kemur upp að bæta orðinu kynhneigð inn eða áfram útiloka þennan hóp samfélagsins úr stjórnarskránni?

Ég býst við að svar við þessari spurningu sé búið að koma kyrfilega fram hér að framan.  Ég er eins og komið hefur fram „mjög hlynntur“ því að í mannréttindakafla stjórnarskrár sé bætt við orðinu kynhneigð sem einn af þeim grundvallarþáttum sem EKKI má mismuna fólki vegna.

3)      Ert þú jákvæð/ur í garð réttinda hinsegin fólks?

Já.  Það er grundvallaratriði að ALLIR þjóðfélagsþegnar séu jafnir gagnvart  lögum og að það sé kyrfilega tryggt í stjórnarskrá okkar.  Í mínum huga ætti að vera óþarfi að telja einhverja hópa upp í stjórnarskránni, svo sjálfsagt finnst mér að ALLIR séu jafnir gagnvart lögum.  Þvi miður er það svo að nausynlegt er að tilgreina einstaka hópa vegna þeirrar ótrúlegu staðreyndar að ennþá skuli þeir þurfa að berjast fyrir því að vera jafn réttháir gagnvart lögum í samfélagi okkar og aðrir þjóðfélagsþegnar.  Ég er mest hissa á því hvað við erum komin stutt á veg hvað þetta snertir og vona innilega að okkur takist að uppræta þessa meinsemd fyrr en síðar.  Og við þurfum öll að vinna að því að uppræta fordóma af hvaða tagi sem er.  Það gerum við best með skýrum grunnlögum og skilmerkilegri og betri uppfræðslu komandi kynslóða.

Ríki og þjóðkirkja

Mikil umræða er nú um það í þjóðfélaginu og á netmiðlum hvort aðskilja eigi ríki og kirkju.  Svolítið finnst mér hafa borið á því að fólk misskilji málið og haldi að með því að fella út 62. ákvæði stjórnarskrárinnar sé þar með búið að skilja að ríki og þjóðkirkju og skiptast menn í tvo hópa í málinu vegna þessa.  Ég er eindregið á því að ekki eigi að vera ákvæði um það í stjórnarskrá okkar að ákveðin kirkjudeild sé í grunnlögum okkar skilgreind sem "þjóðkirkja" enda stangast það á við önnur mikilvæg ákvæði stjórnarskrár um trúfrelsi og jafnræði þjóðfélagsþegnanna án tillits til m.a. trúarbragða. Mannréttindakafli stjórnarskrár er einfaldlega í mínum huga mikilvægasti kafli hennar og verður að vera þannig útfærður að ekki sé annars staðar í stjórnarskránni á einhvern hátt dregið úr einstökum ákvæðum hans eins og augljóst er í þessu tilfelli. Niðurfelling á þessu ákvæði úr stjórnarskrá jafngildir ekki aðskilnaði ríkis og kirkju. Menn mega ekki rugla þessu tvennu saman. Það er og á að vera á hendi löggjafarvaldsins að taka á þessu atriði og þá án þess að vera með bundnar hendur í málinu vegna slíks ákvæðis í stjórnarskrá. Niðurfelling ákvæðisins er því mikilvæg og kemur í veg fyrir þversögn í stjórnarskránni. Það á einfaldlega ekki að binda ákvæði eins og þetta í grunnlög þjóðarinar, heldur takast á um þessi máll á öðrum vettvangi.

Framboð til stjórnlagaþings

Ég hef nú lesið mig í gegn um ýmis gögn sem liggja frammi á netinu um stjórnarskrána, þjóðfundinn og stjórnlagaþingið framundan og verkefni þess og einnig gluggað í stjórnarskrár frændþjóða okkar.  Um daginn birtist viðtal við mig í Feyki, fréttablaði okkar hér á Norðurlandi vestra þar sem ég svara spurningum sem mér voru sendar þegar uppvíst varð um framboð mitt til stjórnlagaþingsins. (Sjá má viðtalið hér á síðunni minni, reyndar eins og spurningum var svarað í upphafi en stytta þurfti viðtalið nokkuð þegar kom að birtingu í blaðinu).  Skoðanir mínar á því hvernig nálgast beri það viðamikla verkefni að móta tillögu að nýrri stjórnarskrá hafa ekki breyst frá því sem ég segi í nefndu viðtali þó það sem þar er sagt hafi ég sett fram áður en ég kynnti mér mál ítarlegar.  

Stjórnlagaþingið ber þá miklu ábyrgð á herðum að koma sér saman um tillögu að nýrri stjórnarskrá okkar sem eiga að verða okkar grundvallarlög til langrar framtíðar. Örnámskeiðið sem ég sótti og haldið var á vegum Háskólans í Reykjavík fyrir nokkru og fundur í Menningarhúsinu Hofi á Akureyri hafa skotið stoðum undir þá sýn sem ég hafði á það hvernig stjórnlagaþingið á að nálgast þetta mikilvæga verkefni. Lögin um Stjórnlagaþing og skipulag þess segir ekki nema að hluta til um verkefnið því sú staðreynd að stjórnarskrárfrumvarp þarf að samþykkja tvisvar af Alþingi til að ná fram að ganga setur Stjórnlagaþingi ákveðnar skorður sem þarf að hafa í huga. Auk þess má búast við að þjóðaratkvæðagreiðsla muni einnig koma til því ég vænti þess að tillaga þar um komi frá Stjórnlagaþingi til Alþingis. Það er auðvitað nauðsynlegt að þjóðin staðfesti nýja stjórnarskrá lýðveldisins beint í þjóðaratkvæðagreiðslu og að öðruvísi fáist hún ekki staðfest.

Af ofangreindum ástæðum þarf Stjórnlagaþing að endurspegla þjóðarvilja í þessu verkefni sínu og hefur því ekki svigrúm til róttækra umbyltinga á grunngildum stjórnarskrárinnar nema að því marki sem ljóst er að þjóðin og Alþingi vill.  Viðfangsefnið er ekki lítilvægara vegna þessa, þvert á móti er það afar verðugt verkefni að freista þess að ná fram skýrri tillögu að nýrri stjórnarskrá sem fær hljómgrunn meðal þjóðarinnar og Alþingis. Það er hins vegar jafn ljóst að ýmsar hugmyndir sem fram hafa verið settar um mjög róttækar breytingar á einstökum ákvæðum stjórnarskrár og eru þess eðlis að um grundvallarbreytingar er að ræða er ólíklegt að náist um samstaða á Stjórnlagaþingi og því mikilvægt að einbeita sér að því verkefni að ná fram nauðsynlegum breytingum og lagfæringum sem leiði til raunverulegs ábata fyrir samfélag okkar og treysti þau grunnlög sem við þurfum nauðsynlega að eiga til að tryggja mannréttindi og endurreisa okkur sem þjóð með skýra þjóðarsál að nýju eftir hremmingar undanfarinna ára.

Helstu áherslur í vinnu Stjórnlagaþings tel ég þurfa að vera þessar (og takið eftir, ég segi vinnu því þó ég hafi nokkuð fastmótaðar hugmyndir um það hvað ég vil sjá í nýrri stjórnarskrá, þá er ég opinn fyrir því að að hlusta á góðar hugmyndir annarra og taka þær til skoðunar með jákvæðum hug. Áherslurnar hér á eftir bera þessu vitni því í þeim felst fæstum að vera einhver endanlegur sannleikur, heldur eru þær fyrst og fremst áhersluþættir og atriði sem ég tel þurfa að skoða sérstaklega í vinnu þingsins. Það er betra að kom til þings með ekki allt of fastmótaðar línur því þá er hætta á að maður sjálfur verði of einstrengingslegur og hlusti ekki á þá sem eiga að leggja jafn mikið til vinnunnar og maður sjálfur):

1. Upphafsgrein stjórnarskrár þarf að vera skýrt ákvæði sem lýsir því í stuttu en hnitmiðuðu máli hvernig þjóðfélag við viljum eiga saman.  Þ.e. á hvaða grunngildum er byggt.
2. Mannréttindakafla stjórnarskrárinnar þarf að fara vel yfir og endurbæta þannig að við náum utan um það fyrirmyndarþjóðfélag sem upphafsgrein stjórnarskrárinnar segir til um. Hann á síðan að vera upphafskafli stjórnarskrár en með því er lögð áhersla á það að grunnlög þjóðarinnar eru lög fólksins, samin og samþykkt af þjóðinni, og sá rammi sem þjóðin fær fulltrúum sínum til að vinna að málum hennar innan.
3. Treysta þarf ákvæði um þrískiptingu valds og greina skýrar á milli valdsviða.
4. Skilgreina þarf upp á nýtt valdsvið forseta lýðveldisins. Skoða þarf ítarlega hvernig farið skuli með neitunarvald og hvort það eigi að liggja hjá forseta og þá hvort það eigi að vera eingöngu hjá forsetanum eða lúta flóknara ferli.
5. Treysta þarf stöðu þingsins sem handhafa lögjafarvaldsins
6. Setja þarf inn ákvæði um ríkisstjórnir og ráðherravald.  Treysta þarf valdsvið ríkisstjórna sem fjölskipaðs valds. Til greina kemur að forsætisráðherra sé kosinn sérstaklega af þjóðinni en leggi Stjórnlagaþing til svo róttækar breytingar þarf að liggja fyrir nokkur vissa um að þjóðin sé í meginatriðum á sama máli. 
7. Setja þarf inn í Stjórnarskrá skýrari ákvæði um dómstóla og dómara.
8. Fella þarf út ákvæði um þjóðkirkju.
9. Allar ákvarðanir sem hafi áhrif til skerðingar fullveldis íslands skulu lagðar fyrir þjóðina í bindandi  þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þetta er orðið svo langt hjá mér að ég kem inn á fleira síðar.  Aðalatriðið er að þeir sem veljast til starfa á Stjórnlagaþing séu ekki með of fastmótaðar hugmyndir um rótttækar breytingar á henni, heldur fyrst og fremst með skýra sýn á það hvernig þjóðfélag við viljum skapa saman. Skiptir þá miklu að vinna vel úr þeim gögnum sem frá Þjóðfundi koma því þar kemur til með að kristallast vilji þjóðarinnar í málinu. Með opnum hug getum við þannig best smíðað grunnlög sem fylgja okkur inn í framtíðina sem skýr yfirlýsing um það hvað við stöndum fyrir sem þjóð og á hvernig þjóðfélagsmynd við viljum byggja í grunninn.